De historicus Jan Willem Regenhardt heeft een niet geringe bijdrage geleverd aan de literatuur over de Tweede Wereldoorlog en de Duitse bezetting van ons land. Zijn nieuwste boek is een biografie van Louis van Gasteren.
Louis van Gasteren (1922-2016) was de zoon van de gelijknamige acteur die als een van de heel groten van het Nederlandse toneel wordt beschouwd. Zijn moeder was de zangeres Elise Menagé Challa, zijn zuster de actrice Josephine van Gasteren.
In de inleiding van zijn boek brengt Regenhardt al snel de dramatische affaire ter sprake waarmee Van Gasteren in zijn verdere leven regelmatig zou worden geconfronteerd. Tijdens de bezetting had Louis onderdak verleend aan een Joodse onderduiker, Walter Oettinger. Het zou maar voor één nacht zijn, hij zou door een verzetsman worden opgehaald. Die liet echter niets van zich horen. Van Gasteren probeerde Oettinger elders onder te brengen maar slaagde daar niet in. Tot overmaat van ramp gedroeg de onderduiker zich nogal roekeloos zodat het niet denkbeeldig was dat hij op een gegeven moment niet alleen zichzelf maar ook degenen die hem hielpen zou verraden. Met alle gevolgen van dien. Om dat gevaar te bezweren zag Louis geen andere uitweg dan de man te liquideren.
Louis werd gearresteerd maar men wist hem uit de handen van de Duitsers te houden. Een Nederlandse rechter veroordeelde hem tot vier jaar gevangenisstraf. Toen hij, begin 1946, vrijkwarn, was de Duitse bezetting voorbij, Louis wilde zo snel mogelijk aan de slag gaan. Niet in het theater, zoals men misschien van de zoon van een beroemde toneelspeler verwachtte, maar in de filmwereld. Hij solliciteerde zonder succes bij o.a. Multifilm maar kon tenslotte, in 1947, in dienst treden van Polygoon. Hij ergerde zich al gauw toen hij meende te moeten constateren dat bij het vervaardigen van journaals het nieuws soms werd gemanipuleerd. Ten tijde van de zogenaamde politionele actie in Indonesië werd er bijvoorbeeld naar zijn inzicht bewust een negatief beeld van de opstandelingen geschapen. Hij stak zijn mening niet onder stoelen of banken, maar verkondigde die luidkeels. Ook, of juist, aan degenen die daar niet op zaten te wachten.
Na anderhalf jaar had Louis het bij Polygoon wel bekeken. Hij ging naar Engeland waar hij kennis maakte met verschillende belangrijke figuren uit de filmwereld, zoals de acteur Michael Redgrave en de Braziliaanse regisseur Alberto Cavalcanti.
Terug in Nederland bracht een vriend hem in 1951 in contact met de directeur van de Koninklijke Cacao- en Chocoladefabriek C.J. van Houten. Van Gasteren stelde hem voor een film te maken over het productieproces van de cacao. Dat viel in goede aarde. Louis ging voortvarend aan het werk. Hij schakelde Theo van Haren Noman, die hij in zijn Polygoon-tijd had leren kennen, als regisseur in. Zelf schreef hij het scenario en ook zou hij als productieleider optreden. Van Gasteren was van mening dat je de zaak groot moest aanpakken. Hij zorgde voor enorme publiciteit en vond dat er voor de film tevens in Afrika moest worden gefilmd. Over het resultaat, een documentaire van anderhalf uur die de titel Bruin goud kreeg, was zijn opdrachtgever meer dan tevreden. Uit het beschikbare materiaal werden ook nog twee kortere films samengesteld: Dwars door de Sahara, de titel spreekt voor zichzelf, en Accra, haven zonder kranen. Accra was de haven van waaruit de cacaobonen werden getransporteerd.
Na zijn eerste drie films werkte Louis van Gasteren in een verbazingwekkend tempo door. Jan Willem Regenhardt doet er in zijn boek uitvoerig verslag van. Daarbij laat hij het echter niet. Ook Van Gasterens activiteiten als beeldend kunstenaar en auteur blijven niet onvermeld. Als we daaraan nog toevoegen dat de ouders en de zuster van Louis alsmede vele andere personages evenmin aan Regenhardts aandacht zijn ontsnapt, dan kunt u zich indenken dat de biografie tussen de zes- en zevenhonderd pagina’s dik is. Die in één adem uit lezen is fysiek wellicht niet mogelijk, er uren van genieten beslist wel!
Jan Willem Regenhardt: Louis van Gasteren, Seismograaf van onze tijd. Uitgeverij Boom ISBN 978 90 22442 713 0, € 49,90
Uit: Aether #135, april 2020, p. 26-27
Naschrift
Het laatste filmgerelateerde artikel dat door Bredschneyder werd gepubliceerd, grofweg een half jaar voor zijn dood. In hetzelfde nummer van Aether stond ook een korte boekbespreking van een biografie van voetballer en quizmaster Frank Kramer, en postuum verscheen in het oktobernummer van Aether (waarin Bredschneyder ook nog als redactielid wordt vermeld) een cd-bespreking van een uitvoering van de operette Die Dollarprinzessin. Dat was dus écht het laatste woord in een journalistieke carrière die al met al 73 jaar besloeg. Al die stukken in één adem uitlezen, bleek al helemaal fysiek onmogelijk, maar uren genieten konden wij zeker ook.